ભડભડ બળતો કે ખડખડ હસતો રાવણ ??!

Posted by

રાવણ મરતો નથી.                                          

રાવણને મારવાના અખતરા દર વર્ષે જાહેરમાં કરવામાં આવે છે. લાખ્ખો રૂપીયાનો ધુમાડો કરીને રાવણનું કરી નાખવાના ધખારામાં રાવણ, એનો ભાઈ ને એનો ગગો એમ ત્રણેયને લાઈનબંધ ઉભા રાખીને પછી એક પછી એક સળગાવવામાં આવે છે. વરસોવરસ એને બાળવાના જાહેર પ્રયત્નો થતા રહે છે ને તોય રાવણ બળતો નથી, મરતો નથી. બલ્કે અનેકગણી તાકાતથી વધતો જ જાય છે. આટલો અનીષ્ટ તો એ રામના સમયમાં પણ ન હતો. રામના સમયમાં તો એક જ રાવણ હતો. કુંભકર્ણ પણ એક જ હતો. આજે હજારો વરસના આ લાંબા ગાળા પછી તો એ ઉલટાના અગણીત થઈને રંજાડતા થયા છે. દરરોજ કેટકેટલી સીતાઓનાં અપહરણ થાય છે ! સદીઓથી ઉંઘતાં રહેતા કુંભકર્ણોની ગણતરીય હવે તો શક્ય નથી.

અસત્યનું રુંવાડુંય હલાવી શકવાની તાકાત ગુમાવી બેઠેલું સત્ય ભોંઠું પડે છે. સદગુણોય (જો ક્યાંય બચ્યા હોય તો) ગમે તેટલું મથે તો પણ એકાદોય દુર્ગુણ ઓછો થવાનું નામ લેતો નથી. વીજયાદશમીના દીવસે ભડભડ બળતા રાવણને જોઈને લોકો તાળીઓ ભલે પાડે, પણ ખડખડ હસતો એ કદાચ આખા વરસ દરમીયાનના પોતાના બધા વીજયોનો મહાઉત્સવ આ દીવસે એકી સાથે ઉજવતો જણાય છે !!

એ વરસે દીલ્હીમાં ને બીજે ક્યાંક એવું થયું કે રાવળ ભડભડ બળવાને બદલે ખડખડ હસતો હોય એવું – છેક આંય અંબ્દાવાદ હુધી – હંભળાયું ! એક આદરણીય બાનુના હાથમાં તીરકામઠું પકડાવીને રાવણને મારવાનું કહેવાયું. પણ આવું કાંઈ ઈમને ફાવે ? (નૉ જ ફાવે). ને હાચે જ નૉ ફાવ્યું ! કામઠું પકડવા જાય તો તીર હખણું નૉ રીયે, ને તીર ઠીક કરવા જાય ત્યાં કામઠું નમી જાય. આ કાહટીમાં કોકે ચાંપ દબાવી દીધી હશે તે તીર વછુટે ઈની પેલાં ઓલ્યો હળગવા માંડ્યો. ઈમાંય એક ઠેકાણે લોચો પડ્યો તે તણેય જણાને બાળવાનો વારો ચૂકઈ ગીયો ! હઉથી શેલ્લો બળનારો હઉથી પેલો લાગી ગ્યો, બોલો ! (બાપ કાંઈ નેનાભૈને ને ગગાને મેલીને  થોડો વે’લો હાલતો થાય ?!)

હાં, તો આપણે કહેતા હતા કે દર વરસે આ ધખારા કરોડો રૂપિયા ખરચીને કરવામાં આવે છે, ને તૉય એ મરતો નથી. લાખો રૂપિયાનું દારૂખાનું ભરેલાં આ તોતીંગ પૂતળાં જાહેરમાં ફૂટે ને એનો શોર થાય એની મજા દિવાળી પહેલાં જ ફટાકડાના રિહર્સલની કરીને સહુ પોતપોતાને ઘેર જાય. સમ ખાવાય કોઈને રાવણના મરણની પડી હશે. બધ્ધા જાણે છે કે આ એક ફટાકડાનો જાહેર કાર્યક્રમ છે, ને એનાથી જરીકેય વધુ મહત્ત્વ એનું નથી. અસત્ય પર આમાં કોઈ સત્યનો વિજય થતો નથી. કોઈ એકાદોય દુર્ગુણ આમાં ઘટતો નથી. ઘટે છે તો દેશનો પૈસો !

રાવણ મરતો નથી; મરવાનોય નથી; એને ખુદ મારવાનું ખાતું સંભાળતા ભગવાનનું વરદાન હતું, એ શી રીતે મરે ?! સર્જન, પોષણ ને સંહારના ત્રણ મહા–દેવોમાંના સંહારના દેવ પાસેથી જ વરદાન મેળવી ચૂકેલો આ મહારાવણ અધુરામાં પુરું જ્ઞાની પણ હતો ! બધી જરૂરી ટૅકનીકલ વીદ્યાઓ મેળવી ચુકેલો એ હારે શી રીતે ?! ઈશ્વરના અવતાર જેવા શુરવીરો પણ છળ કર્યા વીના કેટલાક શત્રુઓને હણી શકતા નથી, તો સામાન્ય એક માથાળા માનવીનું શું ગજું ?!

વીજયાદશમીના દીવસે દશાનન કહેતાં દસ માથાળા એ મહા રાક્ષસને વીંધવાનું આ પ્રતીકાત્મક દૃષ્ય કેવું છે ? કોઈની સામે ટીકા કરતી એક આંગળી આપણે તાકીએ ત્યારે જાણે–અજાણે બાકીની ત્રણે આંગળીઓ ખુદને તાકતી, ચીંધતી હોય છે જાણે !! રાવણદહનના આ જાહેર કાર્યક્રમમાં ભેળાં થયેલાં હજારો એકમાથાળાં માનવીના એકના એક સાત ખોટના માથામાં ચોવીસે કલાક રંજાડતા રહેતા દસેય દુર્ગુણોને તાળીઓના ગડગડાટ અને દારુખાનાના ભડભડાટ વચ્ચે ઢબુરી દેવાનું રામની સેનાને હવે બરાબરનું ફાવી ગયું છે.

કોક બીજાને જાહેરમાં ઉભો કરી દઈને એને ભડાકે દેવાનો આ આખો કારહો તદ્દન વાહીયાત. અંદર આખા ને આખા રાવણ ભર્યા હોય ને હું કોક બીજાને રાવણ બનાવી દઉં, તો મારા જેવા જે હોય તે તો બધા તાળીઓ જ પાડે ને – પેલો બીજો જ ઝપટે ચડી ગયો એટલે !! પણ આ બધા ભડાકાધડાકા વચાળે નવરાત્રીમાં ‘અંદરથી જાગી ગયેલો જણ’ કાંઈ કહેવા જાય તો શું કોઈ સાંભળે એમ માનો છો ?! ખુદ રામજીનેય સંતાઈને બાણ મારવામાં કે સગર્ભા પત્નીને તરછોડવામાં કોઈ છોછ ન હોય પછી આપણા જેવાને શેની તકલીફ, કેજો ?!

મને પોતાને એક જ માથું હોવાનો મારો વહેમ દશેરાને દીવસે ભાંગી પડે છે. આજના દા’ડે કોણ જાણે ક્યાંથી મને થૈ આવે છે કે દસ માથાં તો મારે જ છે ને શું !! બહારથી દેખાતા આ વેંત એકના ઘેરાવાવાળા માથાની અંદર દસગણી જગ્યા રોકીને નવ જેટલાં રાવણમથ્થાં મારા એકના એક માથાની ઘાણી કરી નાખે છે. નવરાત્રીઓમાં ગામ આખું બરાડા પાડીપાડીને મને જાગતો કરી મુકે એટલે પછી નવનવ રાત્રી સુધી નવરાધુપ એવા મારામાં – ઓછામાં ઓછા નવ તો હશે જ – રાવણીયો ને એનાં સગાંવા’લાંઓનું આખું રાવણું મને  હચમચાવતું રહે ! મારા એક જ માથું હોવાના વહેમનું એ મારા વાલીડાઓ, કચુંબર કરી નાખે.

દર વરસે રાવળને બાળવાના આ વીજયાદશમીના કાર્યક્રમનો કોઈ સાર હોય તો તે રાવણના રુંવાડે રુંવાડામાંથી ઘડાકાબંધ ફુટી નીકળતું – અટ્ટહાસ્ય છે…એ છાતી પછાડીને સાબીત કરતો હસે છે –

“તું તારું સંભાળ બકા, હું તો મર્યો જ નથી ને મરવાનોય નથી.”

હકીકતે દશદશ માથાં સંઘરી શકે એટલું બધું અનિષ્ટ ભરીને બેઠેલા શુરવીરો ગમે તેટલાં તીર ચલાવે ભલે ને, એ બધાં જ તાતાં તીર પાછાં ફરીને એ એકમથ્થા વીરની અંદર રહેલા દશાનનને વીંધશે ત્યારે જ વીજયાદશમીની ઉજવણી થઈ ગણાશે.

નવનવ રાત્રીઓ દરમીયાન પ્રકાશની આજુબાજુ ઘુમતાં રહેવાનું માહાત્મ્ય કદાચ એ જ હોઈ શકે કે નવનવ દ્વારોવાળા આ શરીરમાં રહેલા દસ–દસ રાક્ષસોની કંઈક ઝાંખી થાય ! નવરાત્રીઓ દરમીયાન ગરબાના ગર્ભમાં રહેલા દીપકનું એકાદ કીરણ પણ અંદર બેઠેલા દશાનનનો આછો પરીચય આપી દે –

તો નવરાત્રીઓને અંતે આવતો વીજય–દીવસ જવી શકાય, બાકી તો આવતા ૩૬૪ દીવસોમાં કોણ કોને પુછવાનું છે ?!!

– જુગલકીશોર. 

(કેટલાક ફેરફારો સાથે નેટગુર્જરીનો એક લેખ)

======================================================

 

One comment

  1. એ દિવસે તો રાક્ષસરાજ મહિષાસુર મરેલો,
    આપણા જેવો બામણ રાજ રાવણ નહીં.
    વાલ્મીકિનું રામાયણ તો તમે વાંચ્યું ?
    રાવણત્વ અમર છે,

    જેનો પુરાવો પ્રતિવર્ષ બળાતા પૂતળા છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *