શુદ્ધ ભાષા બાબતે કેટલીક વાતો – ૪

Posted by

નેટ પરનાં સામાજીક માધ્યમોમાં ભાષાશુદ્ધીનો આગ્રહ ?!

જોડણીકોશમાંની ભુલોની બાબતના ઉહાપોહનીય પહેલાંથી પ્રીન્ટ અને દૃષ્યશ્રાવ્ય મીડીયામાં ભાષાદોષો ચલાવી લેવાનાં જે વલણો દેખાઈ રહ્યાં છે તે અંગે આગળના ત્રણ લેખોમાં આપણે કેટલીક વાત કરી. પણ આ બધી ચર્ચાઓમાં આપણે સામાજીક નેટમાધ્યમોની અરાજકતાની વાતો કરી હતી. પરંતુ નેટમાધ્યમમાં બે મોટા વીભાગ પડે છે જે પ્રીન્ટ માધ્યમમાં નથી ! આપણે ક્યારેય ટપાલોમાં લખાતાં લખાણોની જોડણીનો વીચાર કરતા નહોતા !! ટપાલો તો સર્વસાધારણ માણસ જીવનવ્યવહારો માટે લખતા હતા તેમાં ભાષાશુદ્ધીની ચીંતા કેટલી વાજબી ગણાય ?

તે જ રીતે, ફેસબુક કે વોટસએપ વગેરે પણ આ બધા જીવનવ્યવહારો દરરોજના લાખ્ખો–કરોડો શબ્દોમાં થતા જ રહે છે ને થતા જ રહેશે, તેને ભાષાશુદ્ધીની ચર્ચામાં જોડવાનું બહુ જરુરી જણાતું નથી. આ વાતને આગળ કરીને કેટલીક વાત આજે અહીં મુકવાનો ઉપક્રમ છે.

*****   *****   *****

જ્યાં સુધી નેટજગતને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી સામાજીક અવગમન–માધ્યમો (સોશ્યલ મીડીયા)એ વ્યક્તીગત સંપર્કોની સગવડ એટલી હદે વધારી આપી છે કે લોકોએ એનો ઉપયોગ બે હદ વધારી દઈને આ માધ્યમોનો પુરતો લાભ લેવાનું શરુ કરી દીધું છે.

હજી હમણાં સુધી ટપાલખાતું અને બહુબહુ તો ટેલીફોનજગત વડે વાતચીતો અને જીવનના મહત્ત્વના વ્યવહારો થતા હતા. ટપાલ અને ફોનની એ સગવડો તો હજી પણ ચાલુ જ છે પરંતુ મોબાઈલ અને સામાજીક નેટમાધ્યમોએ એવી એવી અને એટલી બધી સુવીધાઓ હાથવગી, કહો કે ટેરવાંવગી કરી આપી છે કે પેલાં બન્ને માધ્યમો લગભગ બેકાર થઈ ગયાં !! ને એમાંય તે ફેસબુક અને વોટસએપ જેવી સગવડોએ બધું જ સહેલું અને મફત કરી આપ્યું એટલે ફોનનાં ડબલાં અને મોબાઈલ પરની વાતોય નીકમ્મી હો ગઈ !

આ સગવડોને જો કોઈ અનીષ્ટ કહીને એને ઉતારી પાડવા માગતું હોય તો  તે ઠીક નહીં ગણાય. આજે હમણાં હમણાં – તાજેતરમાં જ મળેલી આ સગવડોનો લાભ લોકો મુક્ત મને લેવા માંડતા હોય તો તેમાં ખોટું નથી. એટલે આ નવું માધ્યમ અને એની સગવડોનો બને તેટલો લાભ જીવનના અનેકાનેક વ્યવહારોમાં લેવાનું સહજ અને જરુરી ગણવું રહયું.

પરંતુ આપણી આ લેખમાળાને સંબંધ છે ત્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષાનો જે છુટથી ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે તેમાં વ્યાકરણ અને જોડણીના નીયમો વગેરેની જાળવણીના સવાલો આ સામાજીક માધ્યમોમાં ઉભા થતા હોય તો તેની બહુ ચીંતા કરવા જેવી ન ગણાય. અલબત્ત નવા માધ્યમના નવાનવાપણાને કારણે ભાષાનું નુકસાન કાંઈ થોડું થવા દેવાય ?! એવા સવાલના જવાબમાં એટલું જ કહેવાનું કે છેલ્લા ત્રણ લેખોમાં જે ફરીયાદો થઈ છે તે મુજબ, સાક્ષરો અને સરકાર તથા ભાષા–સાહીત્યની સંસ્થાઓ જ જો ભાષાની ચીંતા કર્યા વીના આડેધડ બધી ભુલોને ચલાવી લેતાં હોય તો આ સામાજીક માધ્યમોનો લાભ લેનારા કે જેઓ ભાષાના વીદ્યાર્થીઓ કે ભાષાના જવાબદારો કે ભાષાના જ્ઞાનીઓ નથી ! તેમને શુદ્ધ ભાષા લખવાનો આગ્રહ કરવો તે કોઈ સંજોગોમાં ઠીક ન ગણાય.

પહેલાં ભાષાજ્ઞાનીઓ, ભાષા–સાહીત્યની સંસ્થાઓ, સરકારી જવાબદારો વગેરેએ જ આ ભાષાની અરાજકતાની ચીંતા કરવાની હોય; સામાજીક માધ્યમોમાં મનની મોજ માણતા એ સૌ નીર્દોષોને જોડણી વગેરેના આદેશો આપનારા અમે કોણ ?!! અમે તો બહુ બહુ તો જવાબદારોને જાણ કરીએ કે આવું બધું થઈ રહ્યું છે તો કાંક ઉપાય કરો !

ને એવું કહેવાની પહેલાંય, ખાસ તો જે કોઈને જરુર છે, જેઓ શુદ્ધ ભાષામાં વ્યવહાર કરવા માગે છે તેમને મદદરુપ થવા મથવાનું અમારું કામ અમે માનીએ છીએ. ઉહાપોહ કરીને અટકી જવાનું આ કામ નથી ! ભુલો બતાવવી સહેલી વાત છે પણ ભુલો કરનારાંને મદદ કરીને ભાષાસેવા કરવી તે સહેલું નથી……ને છતાં એક દાયકાથી આવું જ કામ લઈને જેઓ બેઠાં છે તે સૌએ પોતાનું આ કામ નીશ્ચીંત થઈને કર્યે જ જવાનું છે….પરીણામ જે આવવું હોય તે આવે.

કેટલાક સર્જકો (!) જોડણી વગેરેને હાંસીયાની બાબત ગણીને જથ્થાબંધ સાહીત્યસર્જન (!) કરી રહ્યા હોય તો તેમને અપવાદરુપ ગણીને પણ જે કાંઈ ભાષાજાગૃતી જોવા મળે છે તેને સલામ કરીએ. આજે તો જે કામ એકાદ દસકાથી થઈ રહ્યું છે તેનાં મીઠાં–મધુરાં ફળો મળ્યાં છે ! અનેક નવા લેખકો પોતાની જોડણી બાબતે જાગૃત થયા છે. હાઈકુ, સોનેટ વગેરે કાવ્યપ્રકારો અને વાર્તા વગેરેનું પોતાનું સર્જન સભાનતાપુર્વક કરી રહ્યા છે.

અને આ કાંઈ નાનીસુની વાત નથી !

– જુગલકીશોર.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *