શુદ્ધ ભાષા બાબતે કેટલીક વાતો – ૨

Posted by

– જુગલકીશોર

જોયાજાણ્યાનો અનુભવ તો કહે છે કે –

ગયા લેખમાં મેં લખ્યું હતું કે “પરંતુ જોયાજાણ્યાનો અનુભવ કહે છે કે હવે આ (શુદ્ધ ગુજરાતી લખવાનું) લગભગ શક્ય નથી !”

જોડણીકોશમાં જ જો ભૂલો હોય તો પછી કોઈ ઉપાય ખરો ? “માંઝી જો નાવ ડુબાડે, એને કોણ બચાવે ?” જીવડાં મારવાની દવામાંથી જીવડાં નીકળે તો કેમનું લાગે ?!

અત્યાર સુધીના, એટલે કે દસેક વરસના નેટ પરના લખાણ–વંચાણ પછી કોઈ નિરાશાનો ઉપરોક્ત સૂર નીકળ્યો હોય તો તે મારા જેવા કોઈ એકલદોકલનો ન જ હોઈ શકે. આવા અનુભવો ઘણાના હોઈ શકે.

પરંતુ ભૂલો બતાવવાથી ભૂલો મટતી નથી. જાણકારો–વિદ્વાનો–ચૅકરો વીણીવીણીને ભૂલો બતાવી જાણે પણ આ બધી ભૂલો થતી જ રહી છે, થાય છે અને થવાની જ છે એવું જાણ્યા પછી આવું ન જ થાય, હવે પછી આવું ન જ થવું જોઈએ તેવી ધગશ રાખીને ભૂલોનાં કારણો અંગે ચિંતા સેવીને એનો ઉપાય કરવાનું કામ તો શિક્ષકોનું છે. અથવા તો કહીશ કે જે કોઈ આવું કાર્ય કરે તે સાચા શિક્ષકો છે. બાકી દાયકાઓથી – ખરેખર તો એકાદ સદીથી આ ચિંતા સતાવતી રહી છે પણ ભાષામાં સુધારનું લોકશિક્ષણનું કામ કરનારા કેટલા ?!

ગાંધીજીએ ૧૯૨૯ આસપાસ કહેલું કે “શુદ્ધિપત્રક વગરનો” જોડણીકોશ મારે જોઈએ છે. એટલે કે જેમાં એક પણ ભૂલ ન હોય તેવો ! પછી શરૂમાં બહુ જ ટૂંકા ટૂંકા ગાળામાં કોશની ત્રણ–ચાર આવૃત્તિઓ થઈ ગઈ. તેમાં પણ ભૂલો નહીંવત્ રહ્યાનું કહેવાયું. પરંતુ પાંચમી આવૃત્તીની પુરવણીથી કોશની ખુદની શુદ્ધિની વાતો ચાલી !! ને છઠ્ઠીએ તો ઉહાપોહ થાય તેવી ને તેટલી ભૂલો રહેવા પામી.

આનાં કારણોની ચિંતા અને ઉપાયો પણ ચર્ચાવા શરૂ થયાં ને હજી થશે –

પરંતુ ગાંધીચાહ્યો, એક પણ ભૂલ વિનાનો કોશ – ન કરે નારાયણ ને છપાવા લાગ્યો…….તો પણ શું લોકો લખવાની ભૂલો કરવાનું બંધ કરશે ?

જવાબમાં ફરી વાર પેલું વાક્ય જ સામું આવે છે કે “જોયાજાણ્યાનો અનુભવ કહે છે કે હવે આ (શુદ્ધ ગુજરાતી લખવાનું) લગભગ શક્ય નથી !” કારણ કે –

  • ગુજરાતીના ઘણા બધા શિક્ષકોને સાચું ગુજરાતી લખવાનું ફાવતું નથી;
  • ભાષાશિક્ષણ માટે જરૂરી કાળજી તે માટેની સંસ્થાઓ લે છે ખરી ?
  • છાપાં–સામયિકો–પુસ્તકો–ટીવી પરદો–સરકારી પરિપત્રો વગેરેમાં ખોટું ગુજરાતી લખાય છે તો તેને રોકનારું કોઈ છે ખરું ?
  • એવી સત્તા ક્યાંય છે ખરી ? ને હોય તો તેઓ આ બાબતે જાગૃત છે ખરા ?
  • ગુજરાતી વિષય રાખવાનું વલણ વિદ્યાર્થીઓમાં નથી; જેમને ફરજિયાત રાખવું પડે છે તેઓ પોતાની આ માતૃભાષામાં જ નપાસ થાય છે. આનાં કારણો ચિંતા–ધગશ–પ્રયત્ન સાથે જાણવાની નિષ્ઠા આપણામાં કેટલી ? જો હોત તો છેક સરકાર સુધી આ ચિંતા આજ સુધીમાં પહોંચી જ હોત !

ગુજરાતીની ભૂલો બાબતે ઉપરોક્ત બધા જ મુદ્દાઓને અસર કરી જાય તેવી એક ખૂબ જ મહત્ત્વની બાબત (એટલે કે આ બધા પ્રશ્નોનાં અનેક કારણોમાંનું એક કારણ) તે આપણા જોડણીના નિયમો છે તે અંગે કાંઈ વિચારવા જેવું છે ખરું ?!! આપણા જોડણીના નિયમો જ એવા અટપટા, અઘરા અને અરાજકતાભર્યા – અનેક અપવાદોથી ગૂંચવાયેલા છે તે અંગે વીદ્વાનો પોતાના આગ્રહો થોડા સમય માટે એક બાજુ મૂકીને સક્રિય માર્ગદર્શન આપશે ખરા ? ઉપરોક્ત મોટા ભાગની બધી જ મૂંઝવણો આ નિયમોને કારણે છે તે બાબત આપણે સ્વીકારી શકીશું ખરા ?!

ચીનની ચિત્રલિપિના વિકલ્પો સ્વીકારવા સુધીની વાત થઈ શકે તો આપણે થોડાં ડગલાં સુધારા તરફ ભરી ન શકીએ શું ?

અંગ્રેજીના સ્પેલીંગોમાં ફેરફાર અમેરિકાજગતમાં થવાનું કે થયાનું વલણ હોય તો આપણે કશું આવકારદાયક પગલું ભરવાનો વિચાર ન કરી શકીએ શું ?

બીજા દેશોની વાત જવા દઈએ ને ફક્ત આ દેશના જ એક રાજ્ય મહારાષ્ટ્ર જેવાએ છેલ્લો અક્ષર લઘુ હોય તો પણ ગુરુ જ ગણવાનો નિયમ દાયકાઓ પહેલાં કરી લીધો છે !! તો આપણે એના શાખપડોશી જ નહીં, એક વખતના જોડિયાભાઈ એવા ગુજરાતીઓ નિયમોને ચોંટી જ રહેવાનું વલણ સહેજ પણ ઢીલું કરવા તૈયાર ન થઈ શકીએ શું ?

ને હવે એક નવા વાવાઝોડાની વાત !

અંગ્રેજીમાં YOU AREનું U R થઈ ગયું છે ! દુનિયાભરની ભાષાઓ મોબાઈલોમાં ભયંકર રીતે બદલાઈ રહી છે !! આપણી ગુજ્જુ પણ – મોબાઈલને કારણે સ્તો – અંગ્રેજી ટૂંકાક્ષરી બનવા માંડી છે ને મોબાઈલોમાં સગવડો ન હોવાથી અંગ્રેજી ફોન્ટમાં ગુજરાતી વાક્યો લખાતી થઈ ચૂકી છે !!

મીત્રો ! લેક્સિકોન જેવી આંગળીને ટેરવે મળતી સગવડને પણ ગાંઠતા નથી તેવા “અત્યંત વ્યસ્ત” (!) લોકો શું આપણા જોડણીકોશનાં પાનાં ફેરવવા સમય આપવાના છે ???

(વધુ હવે પછી…..)

 

 

4 comments

  1. જુગલકિશોરભાઇ,
    આપની મનોવ્યાથ યથાયોગ્ય છે.

  2. આપની વેદના સાચી છે.પ્રયત્ન ચાલુ રાખવો જોઇએ અને નવા જમાના પ્રમાણે અનુરુપ શોધો કરવી જોઇએ.નવી પેઢીની
    Text Messaging Abbreviations & Shortcuts પ્રમાણે ગુજરાતીમા પણ સંશોધન થવું જોઇએ જેમકે
    AAF – As A Friend
    AAK – Asleep At Keyboard OR Alive And Kicking
    AAMOF – As a matter of fact
    AAP – Always A Pleasure
    AAR8 – At Any Rate
    AAYF – Always Your Friend
    ABT – About
    ACC – Anyone Can Come
    ADAD – Another Day, Another Dollar
    ADN – Any Day Now
    AFAIAA – As Far As I Am Aware
    AFAIC – As Far As I’m Concerned
    AFAIK – As Far As I Know
    AIGHT – Alright
    AKA – Also Known As
    AM – Morning
    AMA – Ask Me Anything
    AML – All My Love
    ASAP – As Soon As Possible
    ATM – At The Moment
    ATYS – Anything You Say
    AWA – As Well As
    AWC – After Awhile Crocodile
    B4 – Before
    B4N – Bye For Now
    BAU – Business As Usual
    BBL – Be Back Later
    BBS – Be Back Soon
    BC or B/C – Because
    BCNU – Be Seein’ You
    BD – Big Deal
    BEG – Big Evil Grin
    BF – Boyfriend
    BFF – Best Friends Forever
    BFN – Bye For Now
    BIF – Before I Forget
    BIL – Brother In Law
    BLNT – Better Luck Next Time
    BMG – Be My Guest
    BR – Best Regards
    BRB – Be Right Back
    BTA – But Then Again
    BTDT – Been There, Done That
    BTW – By The Way
    BWDIK – But What Do I Know
    BYTM – Better You Than Me
    C-P – Sleepy
    CD9 – Code 9: Parents Nearby
    CID – Consider It Done
    CMIIW – Correct Me If I’m Wrong
    COS – Change Of Subject
    CRB – Come Right Back
    CSL – Can’t Stop Laughing
    CU – See You
    CUL or CUL8R – See You Later
    CUS – See You Soon
    CUZ – Because
    CWOT – Complete Waste Of Time
    CYA – Cover Your A**
    CYE – Check Your E-mail
    DEF – Definitely
    DFO – Done Fell Out
    DIIK – Darned If I Know
    DINK – Double Income No Kids
    DIY – Do It Yourself
    DKDC – Don’t Know, Don’t Care
    DQMOT – Don’t Quote Me On This
    DTRT – Do The Right Thing
    DUCWIM – Do You See What I Mean?
    DW – Don’t Worry
    DWF – Divorced White Female
    DWM – Divorced White Male
    DWBH – Don’t Worry, Be Happy :O)
    DYFI – Did You Find It?
    E2EG – Ear To Ear Grin
    EOD – End Of Discussion
    EOL – End Of Life
    EOM – End Of Message
    EOR – End Of Rant
    ETA – Estimated Time Of Arrival
    EZ – Easy
    F2F – Face To Face
    F2T – Free To Talk?
    FAQ – Frequently Asked Questions
    FBM – Fine By Me
    FBOW – For Better Or Worse
    FCOL – For Crying Out Loud
    FIMH – Forever In My Heart
    FITB – Fill In The Blank
    FOAF – Friend Of A Friend
    FOFL – Falling On The Floor Laughing
    FOMCL – Falling Off My Chair Laughing
    FTW – For The Win
    FUBAR – Fouled Up Beyond All Recognition
    FWD – Forward
    FWIW – For What It’s Worth
    FYEO – For Your Eyes Only
    FYI – For Your Information
    G2CU – Good To See You
    G2G – Got To Go
    G2R – Got To Run
    GAC – Get A Clue
    GAL – Get A Life
    GB – Goodbye
    GBTW – Get Back To Work
    GBU – God Bless You
    GF – Girlfriend
    GGN – Gotta Go Now
    GI – Good Idea
    GIWIST – Gee, I Wish I Said That
    GJ – Good Job
    GL – Good Luck
    GM – Good Morning
    GMTA – Great Minds Think Alike
    GNT – Good Night
    GOL – Giggle Out Loud
    GR8 – Great
    GTG – Got To Go
    H8 – Hate
    H/O – Hold On
    HAGN – Have A Good Night
    HAGO – Have A Good One
    HAK – Hugs And Kisses
    HAND – Have A Nice Day
    HBU – How About You?
    HH – Ha-ha
    HHIS – Hanging Head In Shame
    HO – Hold On
    HOAS – Hold On A Second
    HTB – Heavens To Betsy (for the older crowd)
    HTH – Hope This Helps
    IAC – In Any Case
    IAE – In Any Event
    IC – I See
    ICBW – It Could Be Worse
    IDC – I Don’t Care
    IDGI – I Don’t Get It
    IDK – I Don’t Know
    IDM – It Doesn’t Matter
    IDTS – I Don’t Think So
    IIRC – If I Remember Correctly
    IK – I Know
    ILY – I Love You
    IMHO – In My Humble Opinion
    IMLTHO – In My Less Than Humble Opinion
    IMO – In My Opinion
    IMPOV – In My Point Of View
    IOW – In Other Words
    IRL – In Real Life
    JIC – Just In Case
    JK or J/K – Just Kidding
    JLMK – Just Let Me Know
    JMO – Just My Opinion
    JP – Just Playing
    JT or J/T – Just Teasing
    JTLYK – Just To Let You Know
    JW – Just Wondering
    K – Okay
    KIS – Keep It Simple
    KIT – Keep In Touch
    KMP – Keep Me Posted
    KOTL – Kiss On The Lips
    KOW – Knock On Wood
    KWIM – Know What I Mean?
    L8 – Late
    L8R – Later
    L8RG8R – Later, Gator
    LBAY – Laughing Back At You
    LBH – Let’s Be Honest
    LBS – Laughing But Seriously
    LLTA – Lots and Lots of Thunderous Applause
    LMIRL – Let’s Meet In Real Life
    LMK – Let Me Know
    LOL – Laughing Out Loud -or- Lots Of Laughs
    LOLO – Lots Of Love
    LMAO – Laughing My A** Off
    LQTM – Laughing Quietly To Myself
    LTNS – Long Time No See
    LYL – Love You Lots
    LYLAB – Love You Like A Brother
    LYLAS – Love You Like A Sister
    MIA – Missing In Action
    MIRL – Meet In Real Life
    MMA – Meet Me At
    MMB – Message Me Back
    MOO – My Own Opinion
    MorF – Male or Female
    MOS – Mom Over Shoulder
    MSG – Message
    MTFBWU – May The Force Be With You
    MYOB – Mind Your Own Business
    NALOPKT – Not A Lot Of People Know That
    NBD – No Big Deal
    NC – No Comment
    NE – Any
    NE1 – Anyone
    NEWB – person who is new to something
    NFS – Not For Sale
    NM – Nothing Much
    NM – Never Mind
    NMH – Not Much Here
    NMP – Not My Problem
    NMU – Not Much, You?
    NOOB or N00B – inferior person
    NOYB – None Of Your Business
    NP – No Problem
    NRN – No Response Necessary
    NSFW – Not Safe For Work
    NVM – Never Mind
    NW – No Way
    NWO – No Way Out
    O4U – Only For You
    OAO – Over And Out
    O RLY? – Oh, Really?
    OG – Original Gangster
    OIC – Oh, I See
    OMDB – Over My Dead Body
    OMG – Oh My Gosh -or- Oh My God -or- Oh My Goodness (for the older crowd)
    OOTO – Out Of The Office
    OT – Off Topic
    OTOH – On The Other Hand
    OTP – On The Phone
    OTTOMH – Off The Top Of My Head
    OWTTE – Or Words To That Effect
    OYO – On Your Own
    P911 – Parent In Room
    PAW – Parents Are Watching
    PCM – Please Call Me
    PDH – Pretty Darn Happy
    PIR – Parent In Room
    PITA – Pain In The A**
    PLS – Please
    PLZ – Please
    PLU – People Like Us
    PM – Evening
    POC – Point Of Contact
    POS – Parent Over Shoulder
    POV – Point Of View
    PPL – People
    PRW – Parents Are Watching
    PTMM – Please Tell Me More
    Q – Question
    QT – Cutie
    RBTL – Read Between The Lines
    ROFL – Rolling On the Floor Laughing
    R – Are
    RL – Real Life
    RSN – Real Soon Now
    RUOK? – Are You Okay?
    S2R – Send To Receive
    SFETE – Smiling From Ear To Ear
    SIT – Stay In Touch
    SITD – Still In The Dark
    SMH – Shaking My Head
    SMS – Short Message Service
    SOH – Sense Of Humor
    SOMSW – Someone Over My Shoulder Watching
    SOSDD – Same Old Stuff Different Day
    SOZ – Sorry
    SRY – Sorry
    SSDD – Same S***, Different Day
    STFU – Shut The F*** Up
    STR8 – Straight
    SUP – What’s Up?
    SYS – See You Soon
    TAFN – That’s All For Now
    TBA – To Be Announced
    TBC – To Be Continued
    TBH – To Be Honest
    TC – Take Care
    TFF – Too Freaking Funny
    TFW – That Feeling When
    TGIF – Thank Goodness It’s Friday
    THX – Thanks -or- Thank you
    TIA – Thanks In Advance
    TIC – Tongue In Cheek
    TISNF – That Is So Not Fair
    TMB – Text Me Back
    TMI – Too Much Information
    TOTT – Think On These Things
    TOY – Thinking Of You
    TTFN – Ta-Ta For Now
    TTYL – Talk To You Later
    TY – Thank You
    U – You
    U2 – You Too
    UR – You Are -or- You’re
    VBG – Very Big Grin
    W8 – Wait
    W/ – With
    W/E – Whatever
    W/O – Without
    WB – Welcome Back
    WBS – Write back soon
    WFM – Works For Me
    WOLO – We Only Live Once
    WTF – What The F***
    WTG – Way To Go
    WTH – What The Heck?
    WU – What’s Up?
    WYGOWM – Will You Go Out With Me?
    WYSIWYG – What You See Is What You Get
    WYRN – What’s Your Real Name?
    XOXO – Hugs and Kisses
    Y – Why
    YOLO – You Only Live Once
    YRG – You Are Good
    YT? – You There?
    YW – You Are Welcome
    ZZZ – Tired or bored

    1. લખવામાં આટલું બધું ટુંકાક્ષરી ચાલવાનું હોય તો પંડીતોનો નીયમોનો આગ્રહ ક્યાં જશે ?!! એક ઈ અને એક ઉની વાત થઈ ત્યારે તેને ભાષાના સરળીકરણ માટે થઈને નીયમોનો ભંગ કરવા રુપે વગોવવામાં આવી હતી…..આ સંક્ષેપની રીત ભાષામાં, ખાસ કરીને સંવાદોમાં રહેલા ભાવપ્રાગટ્યને પારાવાર નુકસાન કરી બેસશે ! ભાષા ફક્ત સંદેશો પહોંચાડવા પુરતી જ કામગીરી કરતી નથી; તે વાત કરનારનું ભાવજગત પ્રગટ કરે છે. સર્જનાત્મક સાહીત્યમાં શબ્દો અને વાક્યોની કેડીએ, અને ક્યારેક તો બે લાઈનો વચ્ચે રહેલા અર્થ અને ભાવને પ્રગટવાની જે તક છે તે આ સરકારી કોડ વર્ડ જેવામાં મળવાની નથી. સુભાઈએ હમણાથી તજાસા જેવા પ્રયોગો હાથ ધરીને ભાષાને યંત્રવત બનાવવાની દીશામાં સારો પ્રયત્ન કર્યો છે !

  3. ….”.આ સંક્ષેપની રીત ભાષામાં, ખાસ કરીને સંવાદોમાં રહેલા ભાવપ્રાગટ્યને પારાવાર નુકસાન કરી બેસશે ! ભાષા ફક્ત સંદેશો પહોંચાડવા પુરતી જ કામગીરી કરતી નથી; તે વાત કરનારનું ભાવજગત પ્રગટ કરે છે. સર્જનાત્મક સાહીત્યમાં શબ્દો અને વાક્યોની કેડીએ, અને ક્યારેક તો બે લાઈનો વચ્ચે રહેલા અર્થ અને ભાવને પ્રગટવાની જે તક છે તે આ સરકારી કોડ વર્ડ જેવામાં મળવાની નથી.”

    આપની આ વાત એકદમ સાચી છે.
    ઘણીવાર ટુંકાક્ષરીમાં પણ ઘણાં પોત-પોતાની રીતના કૉડવર્ડનો ઉપયોગ કરતા હોય છે ત્યારે એનો અર્થ ઉકેલવો મુશ્કેલ બની જતો હોય છે આમ જ્યાં શબ્દાર્થ સ્પષ્ટ ન થાય ત્યાં ભાવાર્થ તો પકડાય જ કેમ??!!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *