માતૃભાષાનાં ‘બળ’ અને ‘પ્રતાપ’ની અનોખી કહાણી : GRIDS

લક્ષ્મીજી અને “માતા સરસતી”નો સુભગ સમન્વય ! તાજેતરમાં બે આમંત્રણો મળ્યાં હતાં. બન્ને, પુસ્તકોનાં લોકાર્પણ માટેનાં હતાં. હાજર તો ન રહી શકાયું પણ બન્ને રચનાઓ મને GRIDS સંસ્થાના વડા દ્વારા જ હાથોહાથ મળી ! પુસ્તકો તો એના બાહ્ય કલેવરથી આકર્ષી ગયેલાં એટલે ઉપલક ઓળખ તો

શબ્દ, અર્થ, ભાવ અને –

ધર્મનાં કેટલાંક વીધીવીધાનોમાં નામજપનું બહુ મહત્ત્વ ગણાયું છે. માળા ફેરવવામાં કોઈ પણ એક ઈષ્ટદેવનું નામ એકએક પારાને પસાર કરવાની સાથે લેવામાં આવતું હોય છે. આ વીધી ધીમેધીમે યંત્રવત્ બને છે અને માળાના મણકા ફરતા રહે છે. તો પછી ઉચ્ચારાતાં નામોનું શું ? માળાના મણકા એક

‘Matrubhasha’ રજા પર….

કોઈ જીતે કોઈ હારે રે મન્નવા, કોઈ હારે કોઈ જીતે. એમને તો રહેવાનું મ્હેલાતે, બંગલે, આપણ ફુટપાથ ને પછીતે ! – કોઈ હારે કોઈ જીતે. સળગ્યું લાગે છ આખું વંન ભલે, આપણાં આ ઝુંપડાં હજીય છે સલામત; એને બાળીને કાંઈ તીરથ કરાય ના, વ્હેલેરી આવશે

ભાઈ ત્રિકુ મકવાણાનો વાર્તાસંગ્રહ !

શ્રી ત્રિકુભાઈએ “વાત એક સ્ત્રીની” છપાવીને મને કહી છે ! ગઈ કાલે જ ટપાલમાં મને મળી. સંગ્રહમાં કુલ ૧૫ વાર્તાઓ (નવલિકાઓ) છે. પ્રકાશન સ્ટોરી મિરર દ્વારા થયું છે અને કિંમત છે રુ. ૧૪૦/–. સંગ્રહના આરંભે જ લેખકે પ્રસ્તાવનારુપે પોતાના વડવાઓના પરીચય ઉપરાંત વાર્તાઓની ટુંકનોંધ પણ

નીવૃત્તીની દીશામાં … … …

કેટલીક ઈબુકો પ્રકાશીત થઈ ચુકી છે તેને સાઈટ પર ચડાવવાની બાકી છે તથા છંદના કેટલાક અંકો મુકવાના બાકી છે તેટલા પુરતું માતૃભાષાને પાને કામ, ભલે સાવ ધીમી ગતીએ પણ, ચાલુ રાખવું પડે તેમ હોઈ ત્યાં સુધી લેપટોપ પર બેસવાનું થશે. બાકી હવે રસ ઘટતો જાય

રાવણદહન અને ગાંધીજયંતીની વચ્ચેના દીવસની વાત….

રાવણદહન અને ગાંધીજયંતી વચ્ચેના આજના આ દીવસે બન્નેને સાંધનારી કડી તે રામ ! એકનો મારક અને બીજાનો તારક !! રાવણે રામને બહુ મોટી પ્રસીદ્ધી અપાવી હતી. રામનું રામત્વ બીજા બહુ અંશો થકી ઓળખાયું હોવા છતાં રાવણત્વના વીનાશ નીમીત્તે તે દશેરાને ઉત્સવ બનાવી મુકનારું બની ગયું

ભડભડ બળતો કે ખડખડ હસતો રાવણ ??!

રાવણ મરતો નથી.                                           રાવણને મારવાના અખતરા દર વર્ષે જાહેરમાં કરવામાં આવે છે. લાખ્ખો રૂપીયાનો ધુમાડો કરીને રાવણનું કરી નાખવાના ધખારામાં રાવણ, એનો ભાઈ ને એનો ગગો એમ ત્રણેયને લાઈનબંધ ઉભા રાખીને પછી એક પછી એક સળગાવવામાં આવે છે. વરસોવરસ એને બાળવાના જાહેર પ્રયત્નો થતા રહે છે

છંદપાઠો : ૫ (યતિ–લઘુગુરુ)

NET-પિંગળ : (5)                                         આ અંકમાં : યતિ / લઘુ-ગુરુ ચર્ચા / ઇન્દ્રવજ્રા-ઉપેન્દ્રવજ્રા-અનુષ્ટુપ. (પિગળ-4માં બહુ ઉત્સાહ જોવા મળ્યો ! જે લોકો નવા જોડાયાં તેમણે તો પાછલા પાઠો પણ

છંદપાઠો : ૪ (યતિ અંગે વધુ)

નેટપીંગળ : ૪ ગયે વખતે આપણે બે ખૂબ જાણીતા છંદો જોયા. એ વખતે એક વાતનો ઉલ્લેખ થયો હતો, યતિ અંગેનો.. યતિ એટલે એક પ્રકારનું અટકવું. પંક્તિ ગાઈ શકાતી હોય ત્યારે ગાતાં ગાતાં વચ્ચે અટકવાનું આવે. આ અટકવાનું એટલે અલ્પવિરામ, અર્ધવિરામ વગેરે વિરામચિહ્નોની જેમ અટકવાનું નથી. પરંતુ

ફેસબુકની ‘દીવાલો’ પર ભાષા–સાહીત્યના પાઠો !!

ફેસબુક હવે ઘરઘરનું ને ઠેરઠેર લખાતુંવંચાતું માધ્યમ બની ગયું છે. એવો ભાગ્યે જ કોઈ વીષય હશે જે આ દીવાલો પર ચીતરાતો નહીં હોય. આ દીવાલો પર ચીત્રો, કાવ્યો, લેખો ને માહીતીભંડારો ચોટાડાતાં હોય છે. શરુમાં આ કાર્ય માટે ़ચોટાડવું॰ ક્રીયાપદ કદાચ બંધબેસતું હશે પણ હવે

છંદના પાઠો : ૩ (બે મહત્ત્વના છંદો મંદાક્રાંતા–શિખરિણી)

નેટપીંગળ : ૩ મંદાક્રાંતાની જેમ જ હવે એવો જ જાણીતો છંદ – શિખરિણી લઈએ : રે પંખીની- ઉપર પથરો – ફેકતા ફેંકી દીધો..  (ગયા વખતની મંદાક્રાંતાની પંક્તિ)  તમોને વીંધી ગૈ સનન, કરુણા – એ શું પ્રભુની ?  (યમાનાસાભાલા ગગણવરણોથી શિખરિણી) (આ વખતે એક ફેરફાર કર્યો છે

છંદના પાઠો : ૨ (‘ગણો’ અંગેની સમજ)

નેટ પીંગળ : ૨ મિત્રો ! છંદમાં ગણગણવાના છે ‘ગણો’ ! ગયા હપ્તે “છંન્દોનું બંધારણ સમજવા માટે ગણોને જાણવા જરૂરી છે” એમ કહ્યું તો ખરું પણ આ ગણ ખરેખર શું છે ? ભગવાન શંકરને ગણો હતા ! ભારતની એક વખતની રાજ્ય વ્યવસ્થામાં ગણરાજ્યો વિષે સાંભળ્યું

ઘીની વહેતી નદી વચ્ચે થીગડાં માર્યાંનો સંતોષ

સોનરંગી ઘીની રેલમછેલ ! “સ્વચ્છ રાજકારણ” જેવો એક શબ્દ હતો આપણે ત્યાં. હવે આ શબ્દ ‘રાજકારણ’ જ ગંદકીનો પર્યાય બની ગયો છે. બહુ નીરાશા વ્યાપી ગયેલી ત્યારે શીક્ષણ અને ધર્મ તરફ લોકોએ મીટ માંડી હતી. પણ શીક્ષણનેય વેપાર આભડી ગયો. પછી ધર્મ અને ન્યાયતંત્ર બાકી

ગુજરાતી સાહિત્યના પરિષદપ્રમુખપદ માટે શ્રી બળવંતભાઈ જાનીનું નિવેદન

ખાસ નોંધ : ગુજ. સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખપદની ચુંટણીના અનુસંધાને આપણા નેટજગતના મીત્ર શ્રી બળવંતભાઈ જાનીની ઉમેદવારીના ટેકામાં તેમણે જાહેર કરલું નિવેદન અહીં મૂકીને હું મારા જુના મિત્ર પ્રત્યેની ફરજ બજાવવા માગું છું…… અહીં મારે જે ધ્યાન દોરવાનું છે તે તેમના નિવેદનમાં રહેલી કેટલીક વિશેષતાઓ ! 

આજથી ફરી શરુ થાય છે છંદના પાઠો !!

નોંધ : મારા છંદ વીષયક લખાણો નેટગુર્જરી પર વર્ષો પહેલાં પ્રગટ થયેલાં. ત્યાર બાદ સ્ટોરી મિરર પર પણ તાજેતરમાં પ્રકાશીત થયાં હતાં. ઉપરાંત હમણાંથી ફેસબુક પરનાં સહયોગીઓ દ્વારા પણ જાણવા મળ્યું કે છંદો અંગે જાણવાની તીવ્રતા જોવા મળે છે……આના અનુસંધાનમાં આજથી આ લેખમાળા ફરી આ

એક લખવા ધારેલો ખાનગી પત્ર

પ્રીય અજાણ્યા મીત્ર ! તને થશે કે અજાણ્યો તોય મીત્ર ?! ને વળી, લખવા ધારેલો – એટલે કે હજી સુધી ન લખાયેલો – ને પાછો ખાનગી એવા આ પત્રનો શો અર્થ, ખરું ને ? પણ હા. આમ જ બસ આ પત્ર લખીને મેં મનમાં ને

એક ન લખાયેલો પત્ર…

મારા પ્રીય કાલ્પનીક મીત્ર, તારી સાથે વાત કરવાનું હંમેશાં ગમે છે કારણ કે તું કદી આ લખાણ વાંચવાનો નથી કે નથી કોઈને મારી ખાનગી વાતો કહી દેવાનો.  તને લખવાનું ગમે એનું બીજું પણ એક કારણ હોઈ શકે છે. તું મારાં લખાણોની ભુલો પણ શોધી શકવાનો

હાઈકુના સર્જકજી ! તમારા હાઈકુને જ બોલવા દો !! (અંતીમ હપતો – ૭)

 વાચક મીત્રો ! તમને બેચાર પાઠ ભણાવીને એક બાજુ ઘણી તકલીફ આપી, તો બીજી બાજુ સત્તરાક્ષરીમાં ડુબકીઓ ખવડાવી ખવડાવીને ભીના–ભીના ને ભર્યા–ભર્યા કરી દીધા હોય તો સારું !  હવે એનાથી આગળ હું કાંઈક વધારે પીરસું એમ વીચારીને આજે કેટલુંક રજુ કરું છું. આશા છે કે

હાઈકુ – ઉભાં, આડાં, ત્રાંસાં !! (હાઈકુશ્રેણી – ૬)

સહયોગીઓ,  (હાઈકુ અગે ચાલી રહેલી આ લેખમાળા ખરેખર તો શ્રી સ્નેહરશ્મિના હાઈકુસંગ્રહની એમણે લંબાણપુર્વક લખેલી પ્રસ્તાવના – કે જે ‘સંસ્કૃતિ‘ના જુના અંકો એપ્રીલ અને મે, ૧૯૬૭માં પ્રગટ થઈ હતી – ના આધારે મારી ભાષા–શૈલીમાં મુકાઈ રહી છે. આમાં ભાષા સીવાય મારું કશું નથી…) –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––  ગયા અંકમાં આપણે

હાઈકુમાં સ્થળ અને કાળની યોજના.

મીત્રો, આગળ જે કાંઈ વાંચ્યું તે ગમ્યું હશે ખરું ? ભાગ્યે જ કોઈના સમાચાર આ અંગે વાંચવા મળ્યા છે. છતાં લીધું કામ તો પુરું કરવું જ રહ્યું !  તો પછી, બોલો હવે એ જ વાત વધુ આગળ ચલાવીશું ? કારણ કે મને બે–એક ખાસ વાત

ગાય, ભેંસ અને બકરી (ગાયપુરાણ – ૩)

આ ત્રણેય માતાઓ દુધ માટે જાણીતી છે. બાળક, પછી તે માનવબાળ હોય કે પશુબાળ, તેને જીવનનું સર્વપ્રથમ અને સર્વોત્તમ પોષણ માતાના દુધમાંથી મળે છે. માતાના દુધ પછી જીવનભર માનવી દુધ માટે આ ત્રણેય પશુઓ પર આધારીત રહેતો હોઈ એ ત્રણેયને માટે માતા શબ્દ પ્રયોજવો તે

દેવોની વચ્ચે બેઠેલી ગાય ! (૨)

ગાય એક સમય હતો જ્યારે ભારતનો પ્રમુખ ઉદ્યોગ ખેતી હતો. પશુપાલન એ ખેતીનો સહયોગી ઉદ્યોગ હતો. બન્ને ઉદ્યોગો એકબીજા પર આધારીત હતા…..પણ હરીફ નહોતા. નોકરી જેવી વાત આજના અર્થમાં એ વેળા નહોતી. વ્યાપાર હતો. રાજકીય શક્તી પણ સક્રીય હતી. પરંતુ તેની એક શૈલી હતી સમાજકાર્યમાં

ગાય, ગોધણ(ન) અને ગોધુલી (૧)

“ગાય રે ગાય, તું મોરી માય; નિત નિત ડુંગરે ચરવા જાય !” ૧૯૫૫ એટલે કીશોરાવસ્થાનો આરંભ. એ સમયથી લઈને ૧૯૬૫–૬૬ આસપાસ સ્નાતક થઈને અમદાવાદ આવવાનું થયું ત્યાં સુધી ગામડું જ હતું જીવનમાં. શહેર જાણે કે કલ્પનાની બાબત હતી. ગામડાની અગવડો કોઈ ઓછપ બતાવતી નહોતી, કે

હાઈકુમાં કેટલા અક્ષરો ?

ગુજરાતીના બે સમર્થ કવીઓનાં હાઈકુ અંગે સ્નેહરશ્મિ. ——————————————————————————————————- [પ્રીય વાચકમીત્રો ! શ્રી સ્નેહરશ્મિએ બે સમર્થ કવીઓનાં હાઈકુનો આધાર લઈને સરસ અને સભર વાતો એમના હાઈકુસંગ્રહમાં કરી છે. આજે એમાંની કેટલીક અહીં રજુ કરી રહ્યો છું, તમને અવશ્ય ગમશે….– જુ.] –––––––––––––––––––––––––––––––––––– હાઈકુને એક જ ઉદગારમાં પુરી

જોડણી નિયમો અંગે (ગતાંકથી આગળ)

૩૩ નિયમો તો જોયા ને સંગ્રહી પણ રાખ્યા જ હશે તેમ માનીને આગળ ચાલીએ. ગયે વખતે જોયું તેમ જોડણીકોશ કે શબ્દકોશમાં નિયમો જ છાપવામાં ન આવે તો પછી કોઈ માથાઝીંક રહે નહીં અને કોશમાં જેમ હોય તેમ જ ગોખી મારવાનું રહે ! કોઈ પણ જાતની

રવીન્દ્ર અંધારિયાનાં સન્માન

નોંધ : મારા લોકભારતીય મીત્ર રવીન્દ્ર અંધારિયા હમણાં હમણાં ગુજરાતી સાહીત્ય પરીષદ અને ગુજરાતી સાહીત્ય અકાદમી બન્ને તરફથી સન્માન મેળવી ચુક્યા છે ! એમનાં એ સન્માનના ફોટા મૂકીને સંતોષ માનું છું. વીગતવાર માહીતી હવે પછી આપણે લઈશું…..લોકભારતીમાં એક જ વર્ષમાં અમે બન્ને સાથે હતા. તેમને

સંઘરી રાખો જોડણીના ૩૩ નિયમો !!

સહયાત્રીઓ ! પહેલાં મુ. રતિકાકાના અથાક પ્રયત્નોથી આપણ સૌ ગુજરાતીજનોને ગુજ. લેક્સિકોનની સગવડ આંગળીને ટેરવે ઉપલબ્ધ થઈ હતી…..ને હવે તો આ જ સંસ્થાની સાથે જોડાઈને ઓક્સ્ફોર્ડ દ્વારા પણ ગુજ. જોડણીકોશ નેટોપલબ્ધ થયો છે ! હવે જોડણી નથી ફાવતી એવું બહાનું ચાલશે નહીં !! આજે એક વધુ

‘માતૃભાષા’ સાઈટના સભ્ય શ્રી પ્રવીણ મકવાણાનું સન્માન !

એક નિષ્ઠાવંત શિક્ષકનું સન્માન અમદાવાદ  મેનેજમેન્ટ  એસોસિયેશન  દ્વારા  શ્રેષ્ઠ  શિક્ષક  એવોર્ડ  2016 પ્રવીણભાઈ મકવાણા  પિસાવાડા  હાલમાં  મહુવા  આ કાર્યક્રમમાં  23-8-17 સાંજે  પાંચ વાગ્યે  એ. એમ. એ. અટીરા  એચ. ટી. પારેખ  હોલ વસ્ત્રાપુર.  સૌને કાર્યક્રમમાં પધારીને પ્રસંગને દીપાવવા માટે જાહેર નિમંત્રણ છે. પરિચય : ભાવનગર જિલ્લાના

સો શબ્દોની વારતા : મૈત્રી

– જુગલકીશોર સંજય અને ચીત્રા સાવ નાનપણથી જ સાથે મોટાં થયેલાં. બન્ને કુટુંબો સામસામે જ રહે. ઘુંટણભેર ચાલતાંય સાથે જ શીખેલાં. રમતરમતમાં એકબીજાનો હાથ પકડવાનું થતું, તે છેક કૉલેજ સુધી ચાલુ રહેલું – સાવ સહજ ભાવે. કૉલેજ પછી સંજયનું વીદેશ જવાનું ગોઠવાયું…વીઝાની કાર્યવાહી બન્નેએ સાથે

જોડણી : આડા–ઉભા–અવળાસવળા માર્ગો…….

જોડણીકોશના આરંભનાં પાનાંમાં જ્યારે “જોડણીના નિયમો” બતાવવામાં આવ્યા હોય ત્યારે એ બધાને સમજવાનું જરુરી હોય છે. આ નિયમો પાળવાના હોય તે સહજ છે. અંગ્રેજી શબ્દકોશોમાં નિયમો હોતા નથી. એનો અર્થ એ થયો કે શબ્દની જોડણી અંગે નિયમો નથી અથવા તે અંગે લખનારે–વાંચનારે તકલીફ લેવાની કે